Home Uzdrowisko Iwonicz Zdrój

Uzdrowisko Iwonicz Zdrój

 

Iwonicz-Zdrój położony jest w północnej, zewnętrznej, brzeżnej strefie Beskidu Niskiego, należącego do łańcucha zachodnich Karpat zewnętrznych zwanych fliszowymi na wysokości 410-470 m n.p.m. w dolinie Iwonickiego Potoku. Usadowiony w dolinie o kształcie litery V otoczony jest pasmami górskimi o wysokościach 473-640 m n.p.m.

Największym bogactwem naturalnym uzdrowiska są wody mineralne, dzięki którym powstało i rozwija się lecznictwo uzdrowiskowe typu wód chlorkowo-wodoro-węglanowo, solankowo, bromkowo, jodobromowych i wodorowęglanowo-chlorkowo-sodowo, żelazisto monganowo, fluorkowo, borowych z zawartością wolnego dwutlenku węgla.

Klimat podgórski Iwonicza-Zdroju posiada cechy klimatu podalpejskiego, o wyraźnych elementach klimatu morskiego, dzięki nasyceniu powietrza jodem i bromem. Dodatkowym czynnikiem dla walorów bioklimatycznych jest mała wilgotność i dobra przewietrzalność doliny, na co mają wpływ zachodnie i południowe wiatry, a także opalanie gazem ziemnym obecność naftanów lotnych ropy naftowej, lesistość terenu, nasycenie powietrza ozonem i solą, jodem i bromem.

Kurort otaczają lasy mieszane, szatę roślinną stanowi pozostałość dawnej Puszczy Karpackiej - przewaga buczyny karpackiej z domieszką jodły. Część lasów przyległych do uzdrowiska stanowi ponad 200-hektarowy park zdrojowy, z około 20-kilometrową siecią alejek spacerowych. Okolice, lasy stanowią ostoję zwierzyny. Spotkać można sarny, jelenie, lisy, kuny, borsuki, łasice, wiewiórki, popielice, koszatki, zające. Pojawiają się też rysie i wilki.W wyjątkowo atrakcyjnych przyrodniczo miejscach wyznakowano ścieżki poznawcze zaopatrzone w opisowy materiał edukacyjny dla turystów.


 

DZIEJE MIEJSCOWOŚCI


Ślady bytowania człowieka na terenie Iwonicza i okolic sięgają odległych czasów prehistorii, o czym dowodzą przypadkowe znaleziska z XIX w, sondaże archeologiczne lat 50-tych XX w oraz ostatnie badania prowadzone w ramach akcji ?Zdjęcia archeologiczne Polski?.

Początki historyczne Iwonicza są nieznane. Pierwsze pisane wzmianki dotyczące istniejącej osady pochodzą z 1413 roku

O występujących w obrębie miejscowości wodach uzdrawiających została zawarta informacja w pierwszym dziele lekarskim, pisanym w języku ojczystym przez Wojciecha Oczko ? lekarza królów: Stefana Batorego, Zygmunta III Wazy i Władysława IV.

Rok 1578, w którym zostało wydane w Krakowie jego dzieło pt. ?Cieplice? przyjęto umownie za datę powstania uzdrowiska.

Wiek XVII i XVIII przyniósł bogate informacje o właściwościach leczniczych wód iwonickich w kraju i Europie. Stulecia te cechowała wielokrotna zmiana dziedziców miejscowości, wielokrotne zniszczenia wojenne i towarzyszące im liczne klęski elementarne.

Pierwsze kroki w zakresie budowy infrastruktury leczniczej w uzdrowisku podjął Michał Ostaszewski. Z braku popularności swych działań podjął decyzję o sprzedaży miejscowości Teofilowi hr. Załuskiemu, od którego w 1825 roku Iwonicz odkupuje jego syn Karol hr. Załuski, który osiadł w 1837 roku wraz z żoną Amelią z ks. Ogińskich z rodziną w Iwoniczu.

Zachęceni przeprowadzonymi z wynikiem dodatnim analizami chemicznymi iwonickich wód mineralnych, przez Teodora Torosiewicza ,Załuscy podjęli dzieło restauracji kurortu.Powstały sukcesywnie w XIX wieku: piękny park, zakłady kąpielowe, wille, pensjonaty.

Założono m. innymi kamieniołomy, warzelnię soli jodowo-bromowej, sprzedawano butelkowaną wodę leczniczą, wprowadzono komunikację dorożek a od 1913 roku autobus do stacji kolejowej.Prowadzono intensywną kampanię reklamową w kraju i zagranicą. Iwonicz stał się modnym uzdrowiskiem ludzi kultury, poetów, pisarzy, artystów.

Okres dynamicznego rozwoju przerwał wybuch I wojny światowej. W okresie międzywojennym uruchomiono zakład zdrojowy, zaczęły powstawać prywatne pensjonaty, przystąpiono do budowy Sanatorium ?Excelsior?.

W okresie II wojny światowej Iwonicz był nasycony wojskami niemieckimi. Miejscowość stanowiła punkt przerzutowy na Węgry. Działała konspiracja.

W powojennym półwieczu dokonano remontu i modernizacji Zakładu Zdrojowego oraz budynków zdrojowych, powstały nowe obiekty sanatoryjne, rozwinęła się infrastruktura handlowo-gastronomiczna i sportowa. W dniu 1 stycznia 1973 roku Iwonicz-Zdrój otrzymał prawa miejskie. W czasach obecnych następuje sukcesywny rozwój i modernizacja uzdrowiska wraz z zakładami lecznictwa uzdrowiskowego oraz infrastruktury uzdrowiskowej.


WSKAZANIA LECZNICZE

Na podstawie osiągnięć współczesnej medycyny, doświadczeń naukowych ośrodków badawczych klinik akademii medycznych, wskazania do leczenia w Iwoniczu-Zdroju  obejmują:


  • choroby reumatyczne - reumatoidalne zapalenia stawów, zesztywniające zapalenia stawów kręgosłupa, zwyrodnieniowo-wytwórcze choroby stawów, dna, fibromyalgia,
  • choroby układu nerwowego - następstwa naczyniowego uszkodzenia mózgu /stany po zakrzepach, zatorach i krwawieniach z naczyń mózgowych z niedowładami połowicznymi/, wieloogniskowe uszkodzenia mózgu i rdzenia /stwardnienie rozsiane/, dystrofie mięśniowe, stany po zapalnym lub toksycznym uszkodzeniu układu nerwowego, bólowe zespoły korzeniowe, powikłania neurologiczne w przebiegu cukrzycy,
  • choroby narządów ruchu ? następstwa po złamaniach kręgosłupa i kości obwodowych, uszkodzenia aparatu więzadłowego i torebkowego stawów, stany po wymianach stawów / po protezoplastyce stawów biodrowych i kolanowych/,
  • choroby układu pokarmowego - przewlekłe stany zapalne żołądka i jelit, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, przewlekłe stany zapalne wątroby, stany po resekcji żołądka i pęcherzyka żółciowego,
  • choroby układu oddechowego - przewlekłe stany zapalne śluzówki nosa, gardła, krtani i migdałków, stany po mikrochirurgicznych operacjach polipów i guzków strun głosowych, przewlekłe stany zapalne zatok obocznych nosa, przewlekłe zapalenia oskrzeli z wyłączeniem astmy oskrzelowej; choroby narządów rodnych - przewlekłe stany zapalne macicy i przydatków, niepłodność,
  • choroby skóry - łuszczyca, nadmierne rogowacenie skóry, celulitis
  • wczesna rehabilitacja kobiet po mastektomii /leczenie przeciwobrzękowe kończyn górnych powodowane zastojem chłonki/
  • kompleksowe leczenie usprawniające młodzieży szkolnej /wady postawy/,
  • paradontoza,
  • cukrzyca,
  • otyłość.


WALORY HISTORYCZNE I  ESTETYKA ZABYTKOWEJ ARCHITEKTURY


Osobliwością Iwonicza-Zdroju jest centrum starego uzdrowiska, które stanowi zabytkowy zespół przestrzenno-architektoniczny. W przeważającej części drewniane budynki starówki iwonickiej wzniesione zostały w latach 1837-1912. Budynki z lat 1837-1860 zbudowane zostały w stylu późno klasycystycznych pałaców, zajazdów, obiekty późniejsze noszą cechy architektury szwajcarskiej,, secesji oraz pewne cechy stylu zakopiańskiego.

Na zabytkowy zespół architektoniczny składają się:

  1. ?Stary Pałac? ? 1837 r. w stylu późno klasycystycznym projektu Amelii Załuskiej, przykład transpozycji budowli murowanej w drewno,
  2. ?Stare Łazienki? ? 1837-1938 r. ? przykład architektury secesyjnej, projektu Amelii Załuskiej, rozbudowany w 1969r. wg Projektu Feliksa           Księżarskiego, obiekt murowany,
  3. ?Pijalnia wód mineralnych? z krytym deptakiem, dawniej ?Kąpiele Borowinowe? z 1837 r.
  4. ?Dom Zdrojowy? ? 1860 r. budowany na rzucie litery F przypomina XVIII wieczny pałac klasycystyczny z XIX wiecznymi podcieniami w stylu mauretańskim,
  5. ?Bazar? ? 1876-1880 r. na rzucie poziomym zbliżonym do litery H z czworoboczną wieżą zegarową,
  6. ?Krakowiak? ? 1865-1868 r. wg projektu Jacka Matusińskiego w stylu szwajcarskim, odbudowany po pożarze w 2002 r. z piękną trójprzęsłową (zaszkloną) werandą,
  7. ?Biały Orzeł? ? 1912 r. w stylu secesji szwajcarskiej,
  8. ?Ustronie? ? 1868 r. , styl szwajcarski, posiada piękne balkony wokół budynku i wieżyczkę w narożniku południowo-wschodnim,
  9. ?Pod Jodłą? ? 1898 r. obiekt murowany, projektu Tomasza Prylińskiego, po trzykrotnej przebudowie,
  10. ?Kaplica Zdrojowa? ? 1895 r. drewniana,
  11. ?Belweder? ? 1871 r., drewniany, w stylu eklektycznym,
  12. ?Zofiówka? ? ok. 1907 r., drewniana o architekturze szwajcarskiej z elementami stylu zakopiańskiego,
  13. ?Zacisze? ? 1905 r., architektura dworkowa,
  14. ?Iwoniczanka? ? 1890 r., styl szwajcarski,
  15. ?Lutnia? ? 1907 r., styl szwajcarski,
  16. ?Murowany Hotel? ? 1890 r., murowany, dwukondygnacyjny budynek w stylu zajazdu,
  17. ?Dyrektorówka? ? dworek jednokondygnacyjny z końca XVIII wieku.


Zabytkowe obiekty małej architektury.

  1. Pawilon nad źródłami? ? 1837 r. , w kształcie glorietty,
  2. Zegar Słoneczny ? ? 1837 r.,
  3. ?Pamiątka? ? 1856 r. , pomnik w kształcie ostrosłupa,
  4. ?Bełkotka? ? źródło z którego ulatnia się metan wywołując bełkot wody. Nad źródłem obelisk z popiersiem Wincentego Pola dłuta artysty rzeźbiarza Władysława Kandefera, mieszkańca Iwonicza-Zdroju,
  5. ?Pomnik Michała Archanioła? ? II poł. XIX w,
  6. ?Statua Matki Boskiej Przedziwnej? ? 1891 r., rzeźba Antoniego Stechlika,
  7. ?Źródło Józefa? ? lata dwudzieste XX wieku,
  8. ?Obelisk z piaskowca? ? 1842 r.,
  9. ?Obelisk Władysława Bełzy? ? 1805 r.


TRADYCJE KULTUROZNAWCZE

Iwonicz-Zdrój w swoich dziejach zapisał się jako piękny ośrodek życia kulturalnego, w szczególności w dobie restauracji działalności uzdrowiska. Od 1837 roku do grona gości kąpielowych należały znane osobistości narodowego życia kulturalnego m.in. Klementyna z Tańskich Hoffmanowa, Stanisław Kierbedź, Jan Feliks Piwarski, Seweryn Goszczyński, Franciszek Ksawery Prek, Jan Gnatkowski, Jakub Zakrzewski, Wincenty Pol, Zygmunt Kaczkowski, Aleksander Krasicki, Kazimierz Chłędowski, Michał Zieleniecki, Aleksander Fredro, Michał Bałucki, Wojciech Gerson, Władysław Bełza, Lucyna Ćwierciakiewicz, Elżbieta Bośniacka (ps. Julian z Poradowa), Franciszek Pik-Mirandola, Bronisław Gustowicz, Antoni Kalina, Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa, Stanisław Studencki, Zdzisław i inni .

W uzdrowisku koncertowały chóry ?Dana? i ?Juranda?. Śpiewali: Adam Didur I jego córka Mery, żona Ireneusza Załuskiego, oraz jego brat Ladislaw Kierpura, Hanka Ordonówna, Stanisław Drobik, Wanda Wermińska, Zofia Fedyczkowska. Na scenie występowali: Mieczysława Ćwiklińska, Leon Wyrwicz i Leon Gertner.Tworzono amatorskie  zespoły, teatr.

Od lat 50-tych XX stulecia gościły w uzdrowisku zawodowe teatry: Siemaszkowej z Rzeszowa, Żeromskiego z Kielc, Leliwa z Tarnowa, zespoły kabaretowe z Krakowa, zespoły Filharmonii Rzeszowskiej Poznańskiej, Jasielskiej Orkiestry Symfonicznej , Filharmonii Narodowej z Warszawy i Filharmonii Krakowskiej.

Koncertowali: Władysław Kędra, Tatiana Woytaszewska, Halina Czerny-Stefańska, Edwin Kowalik, Halina Wiłkomirska, miejscowa orkiestra dęta.W spotkaniach literackich brali udział m. in.  Józef Bieniasz, Wojciech Żukrowski, Stanisław Pagaczewski, Jerzy Pleśniarowicz, Mieczysław Jastrun, Miron Białoszewski, Jerzy Harasymowicz i inni.W czasach obecnych uzdrowisko jest miejscem występów zespołów polonijnych w ramach Festiwalu Zespołów Polonijnych i Festiwalu Dziecięcych Zespołów Polonijnych. W repertuarze imprez znajdują się Dni Iwonicza-Zdroju, Iwonicka Zima, Festiwal Muzyczny im. Michała Kleofasa Ogińskiego, Festiwal Organowy.

 

ATRAKCJE TURYSTYCZNE


Okolice Iwonicza-Zdroju (bliższe i dalsze) poszczycić się mogą bogactwem zabytków architektury, w tym także wpisanych na listę dziedzictwa światowego UNESCO oraz walorami krajoznawczo-przyrodniczymi.Dla przebywających gości w kurorcie iwonickie Biura Podróży oferują bogatą ofertę wycieczek autokarowych (cało i półdniowych).

Polecamy m.in. zwiedzenie Skansenu Naftowego w Bóbrce, Sanktuariów w Miejscu Piastowym. Dukli, Starej Wsi, Dębowcu, kościołów w Haczowie i Bliznem, Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu, ruiny zamku ?Kamieniec? w Odrzykoniu, rezerwat skalny ?Prządki? w Czarnorzekach, Zamek i Powozownię w Łańcucie, zamek w Krasiczynie, zabytkową zabudowę miasta Krosna, Sanoka z Muzeum Budownictwa Ludowego oraz Muzeum Beksińskiego, Leska, Przemyśla, uzdrowisko Rymanów-Zdrój, a także wyjazd w Bieszczady, do Krynicy  lub Zakopanego.

Modne są wyjazdy z Iwonicza-Zdroju na Słowację: Bardejów, Koszyce, Preszów, Słowacki Raj, Słowackie Tatry, Spisz, na Węgry: Sarospatak, Tokaj, Miszkolc-Tapolca, na Ukrainę: do Lwowa, Sambora, Drohobycza i Truskawca.

W 2007 r. z inicjatywy Stowarzyszenia Przyjaciół Iwonicza-Zdroju wyznakowano w okolicy uzdrowiska szlaki turystyczne i rowerowe, które w zimie służyć mogą narciarzom śladowcom.Górskie otoczenie uzdrowiska sprzyja uprawianiu turystyki pieszej ? na góry : Cergowa, Żabia Góra, Wólecka Góra, Przymiarki, Przedziwna, Góra Borowinowa, Glorieta, Winiarska, Ispak, do Lasu Grabińskiego, wznoszące się od 716 do 447 m n.p.m..

Okoliczne miejscowości: Bałcianka, Klimkówka, Lubatowa i inne można zwiedzać uprawiając turystykę rowerową.


KOMUNIKACJA

Iwonicz-Zdrój położony jest 5 km od głównej drogi podkarpackiej, ok. 18 km od Krosna, 75 km od Rzeszowa.

Do zdroju dojechać można komunikacją PKS oraz prywatną.

Uzdrowisko posiada bezpośrednie połączenie do Krosna, Jasła, Katowic, Krakowa, Tarnowa, Lublina, Leżajska, Łodzi, Rymanowa-Zdroju, Sanoka, Leska, Ustrzyk Dolnych.

Najbliższa stacja kolejowa znajduje się w Krośnie.

 


Tekst ? Bogusława Michalak-Trybus

 
środa, 22 listopada 2017
Galeria